Visie op hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid

Intelligentie, persoonlijkheidskenmerken en omgevingsfactoren van een kind zijn van groot belang voor het tot uiting komen van hoogbegaafdheid

Eigenschappen

Zowel begaafde als hoogbegaafde kinderen beschikken over (een aantal) kenmerkende eigenschappen. Deze zullen zich echter bij goed functionerende kinderen met een intelligentie op hoogbegaafd niveau duidelijker aftekenen dan bij kinderen met een intelligentie op begaafd niveau

Het jonge kind

De term begaafdheid of hoogbegaafdheid doet geen recht aan het jonge kind. Het IQ is niet goed vast te stellen en daardoor kan een kind hoogbegaafd lijken, terwijl dat uit de latere ontwikkeling niet blijkt (SLO, 2019).  Er wordt dan ook bij kinderen tot en met zes jaar van een ontwikkelingsvoorsprong gesproken

Voor meer informatie over kenmerken van (hoog)begaafdheid klik hier. Wil je meer lezen over de kenmerken van jonge kinderen? Klik dan hier.

Verschillende visies

Er bestaan verschillende modellen die aangeven welke factoren een rol spelen bij (hoog)begaafdheid. Een bekende weergave is de normaalverdeling van intelligentie. Hierbij wordt gekeken naar het cognitieve aspect van hoogbegaafdheid.

Bellcurve

Bron: www.talentstimuleren.nl

Hoogbegaafdheid is echter niet hetzelfde als een hoge score op een IQ-test. Alle modellen zijn het erover eens dat intelligentie, persoonlijkheidskenmerken en de omgevingsfactoren van een kind van groot belang zijn voor het al dan niet tot uiting komen van begaafdheid (Drent & Van Gerven, 2012).

Ik licht hier twee modellen uit, omdat deze goed bij de visie en werkwijze van de hoogbegaafdheidstelefoon passen.

Visie en werkwijze hoogbegaafdheidstelefoon

DMGT-model van Françoys Gagné (2010)

Dit model wordt vaak (op de achtergrond) gebruikt bij individuele begeleiding. Het geeft de factoren weer die elkaar beïnvloeden en samenwerken. Naast de eigenschappen en de (leer)houding van het hoogbegaafde kind, worden de omgevingsfactoren meegenomen. Deze kunnen zowel een positieve als negatieve invloed uitoefenen op de mogelijkheden van het kind.

Het DMGT-model sluit goed aan op de visie en werkwijze. Talenten van kinderen komen niet altijd tot volle wasdom. In zo'n geval is het belangrijk om de oorzaak te doorgronden. Essentiële vragen zijn onder andere: wat zijn de eigenschappen, talenten en interesses van je hoogbegaafde kind? Hoe is de motivatie, de wil om dingen te doen en het zelfinzicht? Tevens worden de omgevingsfactoren meegenomen in de aanpak van de hoogbegaafdheidstelefoon. Hierbij valt te denken aan de gezinssituatie, de leerstof, de leerkracht, de leeromgeving en/of de aanwezigheid van vrienden (ontwikkelingsgelijken).

Bron: www.talentstimuleren.nl

Meerfactorenmodel van Mönks (1985)

Dit model is goed bruikbaar in de aanpak voor de basisschool. Het maakt het samenspel tussen verschillende factoren inzichtelijk. Hierbij wordt het belang van een goede interactie met de sociale omgeving benadrukt voor een gezonde ontwikkeling. Het gaat met name om de wisselwerking van gezin, school en vrienden (ontwikkelingsgelijken). Pas bij een goed samenspel van de persoonskenmerken en sociale omgevingen kan hoogbegaafdheid zich ontwikkelen.

Als er zich problemen voordoen of zorgen zijn over de voortgang van school, dan is dit een praktisch en werkbaar model. Tijdens het consult worden dan ook de rollen van school, gezin en vrienden in kaart gebracht en wordt bekeken of er in de directe omgeving wordt aangesloten bij het denkvermogen, de intellectuele capaciteiten en de intrinsieke motivatie van het kind. Dit zijn belangrijke uitgangspunten bij de tips en adviezen van de hoogbegaafdheidstelefoon.

 

Bron: www.talentstimuleren.nl

Terug naar homepagina

Meer informatie over de kenmerken van jonge kinderen? Vind je hier.

Kenmerken hoogbegaafdheid

Drent en Van Gerven (2012) beschrijven in de literatuur de volgende kenmerken van hoogbegaafdheid bij kinderen. Ze maken hierbij een verdeling in persoonlijkheidskenmerken en leereigenschappen.

Persoonlijkheidseigenschappen:

  • Is taalvaardig en kan spelen met taal
  • Komt met creatieve en originele oplossingen
  • Is geestelijk vroegrijp
  • Houdt van uitdagingen
  • Beschikt over een groot doorzettingsvermogen
  • Is perfectionistisch ingesteld
  • Is veelal een intuïtieve denker
  • Heeft behoefte aan een hoge mate van autonomie
  • Beschikt over het vermogen tot (zelf)reflectie
  • Is sociaal competent

Leereigenschappen:

  • Is snel van begrip
  • Maakt grote denk- en leerstappen
  • Beschikt over een goed geheugen
  • Heeft een brede algemene interesse en kennis
  • Beschikt over een groot probleemoplossend vermogen
  • Is in staat verworven kennis toe te passen
  • Is in staat nieuwe kennis te integreren met oude kennis
  • Beschikt over een groot analytisch vermogen

Terug naar homepagina

Het jonge kind

Bij kinderen tot en met 6 jaar wordt gesproken van een ontwikkelingsvoorsprong. Zij kunnen opvallen doordat ze (SLO, 2019):

  • Een goede taalontwikkeling hebben (moeilijke woorden, ingewikkelde zinconstructies, wederkerig gesprek)
  • Bijzonder gevoel voor humor hebben (woordgrapjes)
  • Brede algemene kennis hebben
  • Een goed geheugen hebben
  • Een groot analytisch vermogen hebben
  • Eerder dan andere kleuters wederkerig spel laten zien
  • Voorlopen op sociaal gebied, waardoor communicatiemisverstanden kunnen ontstaan
  • Snel van begrip zijn (reactie op vragen in de kring)
  • Uitzonderlijke prestaties op jonge leeftijd laten zien
  • Beschikken over een groot probleemoplossend vermogen en komen met creatieve oplossingen
  • Nieuwsgierig zijn
  • Grote concentratie kunnen laten zien bij opdrachten die om onderzoekend gedrag vragen

Naar begin van pagina

Terug naar homepagina

Bronnen:

Drent, S., & Gerven van, E. (2012). Passend onderwijs voor begaafde leerlingen. Assen, Koninklijke Van Gorcum BV.

Stichting Leerplan Ontwikkeling (2019). Binnen thema: begaafdheid. Geraadpleegd op 18 augustus 2019, van https://talentstimuleren.nl/thema/begaafdheid

Stichting Leerplan Ontwikkeling (2019). Differentiated Model of Giftedness and Talent. Building gifts into talents: Brief overview of the DMGT 2.0. Geraadpleegd op 18 augustus 2019, van https://talentstimuleren.nl/thema/begaafdheid/publicatie/3366-differentiated-model-of-giftedness-and-talent

Stichting Leerplan Ontwikkeling (2018). Kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Geraadpleegd op 3 april 2018, van http://jongekind.slo.nl/lexicon/kinderen-met-een-ontwikkelingsvoorsprong